AI en manipulatie door High Tech-bedrijven – een relativering

Het artikel op Frontnieuws, waarin politieke analyse wordt voorgesteld als doelwit van AI-vervalsingen, vertrekt vanuit een fundamenteel misverstand over hoe AI werkt én over wat uitgeven — ook in het AI-tijdperk — feitelijk is. Los van de vraag of men de ‘propaganda’ van uitgevers omarmt of afwijst: een waardevrije uitgever bestaat niet. Dat is een contradictio in terminis.

Dat misverstand betreft niet alleen het uitgeven, maar ook de werking van AI zelf. Een AI-reactie is geen autonome uitspraak over de werkelijkheid, maar een contextgebonden talige voortzetting: het antwoord hangt af van de formulering van de vraag, de voorafgaande interactie, de aannames die daarin besloten liggen én van de systeeminstructies en filters waarbinnen het model opereert.

AI produceert daarmee geen waarheidsoordelen, maar waarschijnlijkheden binnen een talig en institutioneel kader. Buiten dat kader is uit een antwoord niets te zeggen over juistheid, waarheid of adequaatheid. Wie AI-reacties los van hun gebruikerscontext én systeemcontext presenteert als bewijs van manipulatie, verwart de werking van AI met de interpretatie ervan — en introduceert daarmee zelf een vorm van vertekening.

De relevante vraag is daarom in hoeverre uitgevers hun intenties, normen en civilisatorische uitgangspunten expliciet maken — dat wil zeggen: het samenhangende geheel van overtuigingen, waarden en gedragsnormen waarbinnen zij betekenis geven of juist verhullen. Dáárover berichten en daarover discussiëren is zinvol.

Het proces van civiliseren wordt vaak opgevat als een kwestie van ‘normen en waarden’ en ‘gedragsregels’, en daarmee als iets anders dan het bewust verdraaien van de waarheid. Dat onderscheid is begrijpelijk, maar minder helder en neutraal dan het op het eerste gezicht lijkt. Ook wat als ‘vervalsing’ geldt, veronderstelt een vooraf gedeeld kader van waarheid, relevantie en legitimiteit. Precies dát kader is altijd civilisatorisch bepaald. Het punt is daarom niet dat waarheid er niet toe doet, maar dat claims over ‘waarheidsschending’ altijd worden gedaan vanuit een bepaald normatief en institutioneel perspectief — ook door wie meent daarboven te staan. Wie ‘vervalsing’ roept, claimt daarmee impliciet een gezaghebbende definitie van waarheid. Juist die claim verdient analyse, niet automatische instemming.

Ook Pepe Escobar is in dit artikel niet slechts waarnemer, maar uitgever: iemand die een boodschap overdraagt die onlosmakelijk verbonden is met zijn eigen civilisatorische kader. Het stuk bevat daarmee een klassieke strange loop in de zin van Douglas Hofstadter: het klaagt over beïnvloeding, terwijl het zelf precies dat (wil) doet.

Daarom hier enkele algemene, relativerende observaties:

1. Informatie is historisch altijd elitair geweest

In alle bekende beschavingen was de creatie, selectie en verspreiding van informatie voorbehouden aan elites: mensen met kennis, toegang, middelen én controle over distributiekanalen, vaak afgedwongen met machtsmiddelen. Dat is geen afwijking, maar de norm.

2. Grote technologische sprongen ‘democratiseren’ het uitgeven

Elke fundamentele communicatietechnologie doorbreekt tijdelijk die elitepositie:

• Het schrift – informatie los van geheugen en stam
• De boekdrukkunst – doorbreking van het monopolie van de intellectuele elite
• Digitalisering, internet en sociale media – iedere consument zijn eigen uitgever
• AI – iedere consument zijn eigen onderzoeker én effectieve verwoording

AI is hierin geen anomalie, maar een logisch vervolg.

3. Macht probeert altijd die democratisering te begrenzen

In alle perioden zie je dezelfde soort tegenkrachten:

• Eigenaren van technologie (beperking van toegang via kapitaal en infrastructuur)
• Eigenaren van informatie (monopolisering via copyrights en creëren van exclusieve platforms)
• Overheden via regelgeving, censuur en normstelling

Dat gebeurt nu opnieuw. Niet verrassend, niet nieuw.

4. Uitgeven is per definitie normatief

Elke uitgever polijst zijn uitgave naar eigen morele, politieke en culturele opvattingen. Je kunt het vervalsingen noemen, en immoreel vinden, maar dat is geen misbruik, dat is uitgeven. Je kunt een andere uitgever dat niet verwijten. En de Hightechbedrijven zijn nu eenmaal de uitgevers van vele en belangrijke AI Chat diensten. Het enige werkzame correctiemechanisme is een onbeperkt speelveld van uitgaven, waarin botsende perspectieven elkaar neutraliseren.

Daarom is vrijheid van meningsuiting geen morele luxe, maar een epistemische noodzaak. Beperkingen van die vrijheid zegt altijd iets over de civilisatie van degene die beperkt.

5. Het nieuwe tijdperk is fundamenteel anders

Ja, grote instituties — multinationals, staten en platforms — hebben nog steeds enorme manipulatieve macht. Die macht geven wij hun bovendien deels zelf, door gebruik te blijven maken van hun infrastructuur of producten. Maar ze kunnen niet meer verhinderen dat individuen toegang hebben tot informatie en zelf publiceren, hoe hard ze het ook proberen.

Dat is de echte breuklijn van deze technologische revolutie.

En wie nu klaagt over “vals spel” door anderen, mist het punt. De technologie heeft het speelveld geopend en is onomkeerbaar. Dus gebruik je mogelijkheden. Ook als daar moed voor nodig is en soms ook het weerstaan van een onderdrukkende overheid. Niet klagen over de civilisatie van de ander, maar die van jezelf zichtbaar maken.

Wie dat niet doet, verliest. Niet door censuur — maar door irrelevantie.

https://www.frontnieuws.com/hoe-politieke-analyse-het-doelwit-werd-van-ai-vervalsingen