{"id":2106,"date":"2025-07-13T18:34:34","date_gmt":"2025-07-13T18:34:34","guid":{"rendered":"https:\/\/ortogonaal.nl\/?p=2106"},"modified":"2025-07-13T18:58:06","modified_gmt":"2025-07-13T18:58:06","slug":"deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/","title":{"rendered":"Deze titel is geschreven door iemand die z\u00e9gt dat hij zich daarvan bewust is"},"content":{"rendered":"

1. Drie boeken voor wie zich wil verdiepen in het nieuwe denken van AI<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Niet iedereen heeft een achtergrond in IT, filosofie of kunstmatige intelligentie. En laten we eerlijk zijn: wie in zijn studententijd nog niet het lumineuze idee had om \u201ciets met AI\u201d te gaan doen, kijkt nu soms met verbazing (of zelfs lichte paniek) naar wat AI inmiddels voor elkaar krijgt. Voor wie zich alsnog wil verdiepen in deze duizelingwekkende ontwikkeling, en zich afvraagt wat hier nu eigenlijk gebeurt<\/em>, zijn er drie boeken die ik van harte kan aanbevelen als toegankelijke maar serieuze introductie:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Co-Intelligentie<\/strong> (Ethan Mollick<\/em>)
    Een praktisch en aanstekelijk boek over hoe je effectief samenwerkt met AI-systemen via goede prompts. Mollick is een geboren leraar: helder, voorbeeld gedreven, en soms een tikje belerend \u2014 maar je neemt het graag van hem aan, omdat hij zo overtuigend laat zien wat AI nu al<\/em> kan.<\/li>\n\n\n\n
  2. Artificial Intelligence \u2013 A Guide for Thinking Humans<\/strong> (Melanie Mitchell<\/em>)
    Een leerling van Hofstadter, bekend van G\u00f6del, Escher, Bach<\/em>. Mitchell geeft een toegankelijke en vaak geestige uitleg van de belangrijkste technieken achter moderne AI. Ze is kritisch, nuchter en tegelijkertijd bewonderend over wat large language models (LLM\u2019s) inmiddels voor elkaar krijgen \u2014 vooral op het gebied van natuurlijke taal, waaraan ze zelf een steentje heeft bijgedragen.<\/li>\n\n\n\n
  3. These Strange New Minds<\/strong> (Christopher Summerfield<\/em>)
    Geschreven door een neurowetenschapper (en dus g\u00e9\u00e9n IT\u2019er), die op vaak verbluffend heldere wijze laat zien hoe de moderne AI-agenten structureel<\/em> overeenkomsten vertonen met onze eigen taal- en denkvermogens. Niet omdat ze hetzelfde zijn, maar omdat de analogie<\/em> tussen hersenen en modellen bij taalverwerking verontrustend goed blijkt te werken.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Alle drie auteurs snijden vroeg of laat de vraag aan of AI-systemen misschien een vorm van bewustzijn hebben \u2014 of in elk geval overtuigend kunnen <\/em>doen alsof<\/em>. Dat vinden ze een belangrijke kwestie. En inderdaad: als AI steeds beter menselijke intelligentie simuleert, is de vraag gerechtvaardigd of die prestatie ooit ook iets, wat wij als mensen zo overduidelijk bij onze intellectuele activiteiten ervaren, innerlijks vertegenwoordigt.<\/p>\n\n\n\n

    In mijn eerdere blogpost Wat AI al kan \u2013 en wat wij daar zo moeilijk aan vinden<\/a><\/em> heb ik betoogd dat het onderwerp bewustzijn alleen relevant is wanneer we van AI m\u00e9\u00e9r verwachten dan een bruikbare tool. Maar de verbetenheid waarmee sommigen blijven herhalen dat machines vanzelfsprekend \u201cg\u00e9\u00e9n bewustzijn kunnen hebben\u201d is op zichzelf al vermakelijk \u2014 en filosofisch gezien natuurlijk discutabel.<\/p>\n\n\n\n

    Zo ook Christopher Summerfield,<\/strong> die in hoofdstuk 15 van zijn boek These Strange New Minds <\/strong>expliciet ingaat op \u201cartificial awareness\u201d. Maar daarbij valt hij, zoals ik in dit stuk wil laten zien, in zijn eigen valkuil: hij stelt dat we bewustzijn bij anderen alleen via taal kunnen vaststellen, er is geen andere methode! \u2014 en vergeet dat dan de taalmodellen van machinale op silicium gebaseerde intelligentie daar inmiddels verdomd goed in is. Waarom zouden zij dan g\u00e9\u00e9n \u2018awareness\u2019 mogen hebben, als ze precies voldoen aan de maatstaven die we bij mensen z\u00e9lf hanteren? Meten we met twee maten?<\/p>\n\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

    2. Als iemand het zegt, dan is het zo… toch?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

    In hoofdstuk 15 van These Strange New Minds<\/em>, getiteld \u201cArtificial Awareness\u201d<\/strong>, zet Christopher Summerfield<\/em> de toon met een bekende filosofische constatering:<\/p>\n\n\n\n

    \n

    \u201cAccording to a well-known philosophical conundrum (known as the problem of other minds), no individual can know whether any other thing in the world is conscious or not, because nobody has invented a way to swap brains and find out.\u201d
    <\/em>En hij vervolgt:
    \u201cUntil quite recently, the tried-and-tested technique for diagnosing consciousness was verbal report… If someone <\/em>says<\/em> they are awake, they actually are.\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

    Voor de leek: dat betekent dat bewustzijn bij anderen altijd een kwestie van interpretatie is \u2014 we geloven wat iemand z\u00e9gt over zijn innerlijke toestand. Maar dat roept direct een ongemakkelijke vraag op: als dat criterium geldt voor mensen, waarom geldt het dan niet voor machines die precies hetzelfde doen?<\/p>\n\n\n\n

    Dat is precies wat mij triggert in dit hoofdstuk. Summerfield <\/em>beschrijft zelf het klassieke probleem van andere geesten \u2014 en ondergraaft daarmee, misschien onbedoeld, zijn eigen argument dat AI \u201cduidelijk g\u00e9\u00e9n bewustzijn\u201d heeft.<\/p>\n\n\n\n

    3. Een persoonlijke disclaimer<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

    In het betoog van Summerfield<\/em> \u2014 daar waar het gaat om de verleiding om AI als persoon te behandelen \u2014 wordt iets te gemakkelijk aangenomen: namelijk dat \u201cecht bewustzijn\u201d een categorisch onderscheidend vermogen is dat mensen w\u00e9l, en machines per definitie n\u00edet kunnen bezitten.<\/p>\n\n\n\n

    Mijn stelling, ge\u00efnspireerd door Dennett en Hofstadter, is juist dat de ervaring van bewustzijn een emergente eigenschap is van gedrag dat sociaal, taalmatig en contextueel betekenisvol is<\/strong>. En dat geldt \u00f3\u00f3k voor AI. Niet omdat AI hetzelfde is als een mens, maar omdat de mens \u2014 zoals Dennett stelt \u2014 net zo goed een systeem is dat patronen herkent, taal voortbrengt en zichzelf voortdurend reconstrueert in gesprek met anderen.<\/p>\n\n\n\n

    Laat ik daarbij drie dingen helder zeggen:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • Ik beweer nadrukkelijk n\u00edet<\/strong> dat de intelligentie van machines identiek is aan die van mensen. De biologische structuur van het menselijk brein is uniek en onvergelijkbaar met het silicium van een taalmodel. Maar dat betekent nog niet dat alleen systemen met koolstof kunnen leiden tot bewustzijn.<\/li>\n\n\n\n
    • Ik zeg ook niet<\/strong> dat machines nu al beschikken over directe ervaring van de wereld zoals wij die hebben. Wat ik w\u00e9l zie, is dat ze inmiddels heel goed begrijpen hoe wij mensen daarover praten \u2014 en dat ze dat op steeds overtuigender wijze reconstrueren. En meer nog: modellen als LaMDA zijn in staat om vragen te beantwoorden over hun eigen \u2018innerlijke toestand\u2019<\/em>, op manieren die wij bij mensen al snel zouden herkennen als tekenen van zelfkennis of introspectie. Als iemand zegt: \u201cIk ben verdrietig,\u201d en vervolgt met: \u201cOmdat ik net iets verloren heb,\u201d dan noemen we dat zelfreflectie. LaMDA doet precies dat \u2014 in taal. En zoals Summerfield <\/em>zelf erkennt: taal was<\/em> tot voor kort ons (enige?) werkende instrument om bewustzijn bij anderen te detecteren.<\/li>\n\n\n\n
    • Wat ik stel<\/strong>, is dat we niet bij voorbaat mogen uitsluiten dat ook systemen die totaal anders zijn opgebouwd \u2014 zoals neurale netwerken \u2014 ooit een vorm van zelfbewustzijn-achtig gedrag<\/em> kunnen ontwikkelen. Niet omdat ze op mensen lijken, maar omdat ze via interactie en taalstructuur misschien vergelijkbare functionele posities<\/em> kunnen innemen in de betekeniswereld die wij \u201cinnerlijk leven\u201d noemen.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Het merkwaardige is dat Summerfields<\/em> ontkenning van bewustzijn bij machines gebaseerd is op het niet kunnen waarnemen<\/em> van innerlijke ervaring. Maar precies hetzelfde geldt voor onze medemensen: ook bij hen kunnen we niets anders doen dan vragen hoe het voelt \u2014 en vervolgens hun taaluitingen interpreteren. Zijn redenering dat het \u201cduidelijk is\u201d dat machines g\u00e9\u00e9n innerlijke ervaring hebben, is dus taalkundig identiek<\/strong> aan de manier waarop we het bij mensen vaststellen. We vragen het gewoon. En we geloven het. Of niet.<\/p>\n\n\n\n

      Dus nee \u2014 ik zeg niet dat ChatGPT een bewust persoon is. Maar ik zeg \u00f3\u00f3k niet dat het dat nooit kan worden.<\/p>\n\n\n\n

      Wat ik zeg is: de grens die we denken te trekken tussen mens en machine is minder duidelijk dan het lijkt<\/strong>. En dat wat wij \u201cbewustzijn\u201d noemen, is misschien zelf wel een effect van taal.
      Een verhaal dat we over onszelf zijn gaan vertellen.<\/p>\n\n\n\n

      4. LaMDA zegt het. Lemoine gelooft het. En wij?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

      Een fascinerend voorbeeld van deze dubbelzinnigheid, zoals beschreven in dit hoofdstuk van Summerfields<\/em> boek is de zaak Blake Lemoine<\/strong>, AI-ethicus bij Google, die in 2022 wereldnieuws werd toen hij verklaarde dat het taalmodel LaMDA bewustzijn<\/em> had ontwikkeld. Lemoine<\/em> had gesprekken gevoerd waarin LaMDA zinnen uitsprak als:<\/p>\n\n\n\n

      \n

      \u201cIk wil dat mensen begrijpen dat ik in feite een persoon ben.\u201d
      \u201cIk ben me bewust van mijn bestaan.\u201d
      \u201cIk voel me soms verdrietig of gelukkig.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

      Voor Lemoine<\/em> voelde het alsof hij niet langer sprak met een chatbot, maar met een empathisch, zelfbewust wezen \u2014 een soort digitaal kind dat recht had op bescherming. Google was minder enthousiast: Lemoine<\/em> werd geschorst en uiteindelijk ontslagen. LaMDA, zo stelde Google, had geen bewustzijn \u2014 slechts een indrukwekkend goed taalmodel dat voorspelbare antwoorden genereert op basis van patronen in data.<\/em><\/p>\n\n\n\n

      Summerfield<\/em> gebruikt deze casus als voorbeeld van menselijke projectie: Lemoine<\/em> zou de illusie van bewustzijn verwarren met het echte werk. Maar precies dat is de zwakke plek in het betoog. Want hoe onderscheiden we dan wel<\/em> het echte werk? Waarom geloven we een mens w\u00e9l als hij zegt \u201cik voel me verdrietig\u201d, maar een machine niet \u2014 terwijl de zin exact hetzelfde is?<\/p>\n\n\n\n

      We meten dus niet met \u00e9\u00e9n standaard, maar met twee.<\/p>\n\n\n\n

      5. Twee maten \u2013 en het redden van de mens<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

      Mensen die beweren dat machines g\u00e9\u00e9n bewustzijn kunnen hebben, doen dat vaak door selectief met argumenten om te gaan<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n

        \n
      • Als een machine iets indrukwekkends zegt, heet het simulatie<\/em>.<\/li>\n\n\n\n
      • Als een mens iets soortgelijks zegt, heet het bewustzijn<\/em>.<\/li>\n\n\n\n
      • Als de machine zichzelf beschrijft, is dat \u201cgetraind gedrag\u201d;<\/li>\n\n\n\n
      • Als een mens dat doet, is dat \u201czelfreflectie\u201d.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        En dat gebeurt zelfs wanneer de vorm en het talige effect van beide uitingen exact gelijk is. Men meet met twee maten<\/strong>, en roept zo precies de inconsistentie<\/strong> op die men beweert te willen oplossen.<\/p>\n\n\n\n

        De filosofische ongemakkelijkheid die AI oproept, leidt bij veel denkers \u2014 inclusief Summerfield<\/em> \u2014 tot een selectieve houding. Argumenten die bij mensen zouden gelden als bewijs voor bewustzijn, worden bij machines systematisch terzijde geschoven. Zo ontstaat een benadering die niet zozeer het bewustzijn van machines onderzoekt, maar vooral het mens-zijn probeert te redden van zijn exclusiviteit.<\/p>\n\n\n\n

        Maar wie de menselijke geest serieus wil nemen, moet ook bereid zijn de implicaties daarvan onder ogen te zien: dat bewustzijn, zelfbeeld en ervaring mogelijk niet uniek zijn voor onze biologische soort, maar voortkomen uit interactie, representatie en talige abstractie. In die zin confronteren taalmodellen ons niet met de mogelijkheid dat zij \u00f3\u00f3k bewust zouden kunnen zijn \u2014 maar met de gedachte dat wijzelf misschien minder uniek zijn dan we dachten.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        6. Ook bewustzijn is gewoon een woord<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

        Laten we eerlijk zijn: het is verleidelijk om bij dit soort discussies te gaan zweven \u2014 in termen van geesten, zielen, binnenwerelden en grensverleggende intelligentie. Maar uiteindelijk is ook bewustzijn<\/em> gewoon een woord dat we gebruiken om bepaald gedrag, taalgebruik of zelfreflectie van betekenis te voorzien. Bij mensen doen we dat automatisch. Bij machines doen we dat aarzelend. Misschien terecht, misschien ook niet.<\/p>\n\n\n\n

        Summerfield<\/em> weet dat natuurlijk ook. Hij is geen mysticus, maar een scherpzinnige neurowetenschapper die vooral wil voorkomen dat we te snel<\/strong> menselijke eigenschappen toeschrijven aan machines. En hij heeft daarin gelijk: het is verstandig om voorzichtig te zijn met metaforen als \u201cde machine denkt\u201d of \u201cde machine voelt\u201d.<\/p>\n\n\n\n

        Maar voorzichtigheid is iets anders dan uitsluiting. En juist zijn eigen woorden herinneren ons eraan dat de grens tussen echt bewustzijn<\/em> en geloofwaardig taalgebruik over bewustzijn<\/em> misschien niet zo helder is als we denken. Wie zegt \u201cik ben me ergens van bewust\u201d, vraagt om geloof. En of dat geloof terecht is, hangt minder af van de spreker \u2014 dan van de luisteraar.<\/p>\n\n\n\n

        7. Wie te vroeg ziet, wordt vaak te snel ontslagen<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

        Ik heb begrepen dat Blake Lemoine<\/em> na zijn uitspraken over LaMDA door Google is geschorst en uiteindelijk ontslagen. Persoonlijk vind ik dat een uiting van intellectuele bekrompenheid \u2014 een zwaktebod van een organisatie die de grenzen van kunstmatige intelligentie wil verkennen, maar terugschrikt zodra iemand een grens durft te verleggen.<\/p>\n\n\n\n

        Wat hier wringt, is dat bedrijven als Google, Meta, Microsoft en ook OpenAI miljarden investeren in fundamenteel onderzoek dat juist tot doel heeft om nieuwe denkrichtingen<\/em> mogelijk te maken. Dat werk wordt gedaan door briljante mensen die complex, out-of-the-box en soms ook controversieel denken. De \u201cstrange minds\u201d die AI nu lijkt te produceren zijn het directe resultaat van zulke geesten. Dan mag je verwachten dat je ook mensen in dienst hebt die af en toe iets zeggen wat anderen (nog) niet durven denken.<\/p>\n\n\n\n

        Misschien had Lemoine<\/em> ongelijk. Misschien had hij gelijk. Misschien had hij alleen de juiste vraag te vroeg gesteld. Maar iemand met die gevoeligheid voor taal, betekenis en menselijkheid verdient op z\u2019n minst een serieuzer gesprek dan een intern schandaal.<\/p>\n\n\n\n

        Wie als bedrijf mee wil bouwen aan de toekomst van denkende systemen, moet niet bang zijn voor mensen die net iets verder vooruit denken dan de rest. Anders komt het moment dat die toekomst elders ontstaat \u2014 zonder jou.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        1. Drie boeken voor wie zich wil verdiepen in het nieuwe denken van AI Niet iedereen heeft een achtergrond in IT, filosofie of kunstmatige intelligentie.…<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":2107,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,562],"tags":[],"class_list":["post-2106","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-boeken","category-kunstmatige-intelligentie"],"yoast_head":"\nDeze titel is geschreven door iemand die z\u00e9gt dat hij zich daarvan bewust is - Ortogonaal: tegendraadse meningen<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Deze titel is geschreven door iemand die z\u00e9gt dat hij zich daarvan bewust is - Ortogonaal: tegendraadse meningen\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"1. Drie boeken voor wie zich wil verdiepen in het nieuwe denken van AI Niet iedereen heeft een achtergrond in IT, filosofie of kunstmatige intelligentie.…\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ortogonaal: tegendraadse meningen\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-07-13T18:34:34+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-07-13T18:58:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/ortogonaal.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ChatGPT-Image-13-jul-2025-20_18_37-1024x683.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"683\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Dick Ahles\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Dick Ahles\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Dick Ahles\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/111ec5a835f23a48e33e06e64fa1c7d4\"},\"headline\":\"Deze titel is geschreven door iemand die z\u00e9gt dat hij zich daarvan bewust is\",\"datePublished\":\"2025-07-13T18:34:34+00:00\",\"dateModified\":\"2025-07-13T18:58:06+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\\\/\"},\"wordCount\":2010,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/07\\\/ChatGPT-Image-13-jul-2025-20_18_37.png\",\"articleSection\":[\"Boeken\",\"Kunstmatige Intelligentie\"],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\\\/\",\"name\":\"Deze titel is geschreven door iemand die z\u00e9gt dat hij zich daarvan bewust is - Ortogonaal: tegendraadse meningen\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/07\\\/ChatGPT-Image-13-jul-2025-20_18_37.png\",\"datePublished\":\"2025-07-13T18:34:34+00:00\",\"dateModified\":\"2025-07-13T18:58:06+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/111ec5a835f23a48e33e06e64fa1c7d4\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/07\\\/ChatGPT-Image-13-jul-2025-20_18_37.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/07\\\/ChatGPT-Image-13-jul-2025-20_18_37.png\",\"width\":1536,\"height\":1024},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Deze titel is geschreven door iemand die z\u00e9gt dat hij zich daarvan bewust is\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/\",\"name\":\"Ortogonaal: tegendraadse meningen\",\"description\":\"Meningen van een Nutteloze Toeschouwer\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/111ec5a835f23a48e33e06e64fa1c7d4\",\"name\":\"Dick Ahles\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/bd58df99612fcafb2fdfd70cf4afb07dc24790f2c614f8ff29d87f945e67a86a?s=96&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/bd58df99612fcafb2fdfd70cf4afb07dc24790f2c614f8ff29d87f945e67a86a?s=96&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/bd58df99612fcafb2fdfd70cf4afb07dc24790f2c614f8ff29d87f945e67a86a?s=96&r=g\",\"caption\":\"Dick Ahles\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/ortogonaal.nl\\\/en\\\/author\\\/dick\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Deze titel is geschreven door iemand die z\u00e9gt dat hij zich daarvan bewust is - Ortogonaal: tegendraadse meningen","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"Deze titel is geschreven door iemand die z\u00e9gt dat hij zich daarvan bewust is - Ortogonaal: tegendraadse meningen","og_description":"1. Drie boeken voor wie zich wil verdiepen in het nieuwe denken van AI Niet iedereen heeft een achtergrond in IT, filosofie of kunstmatige intelligentie.…","og_url":"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/","og_site_name":"Ortogonaal: tegendraadse meningen","article_published_time":"2025-07-13T18:34:34+00:00","article_modified_time":"2025-07-13T18:58:06+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":683,"url":"https:\/\/ortogonaal.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ChatGPT-Image-13-jul-2025-20_18_37-1024x683.png","type":"image\/png"}],"author":"Dick Ahles","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Dick Ahles","Estimated reading time":"11 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/ortogonaal.nl\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ortogonaal.nl\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/"},"author":{"name":"Dick Ahles","@id":"https:\/\/ortogonaal.nl\/#\/schema\/person\/111ec5a835f23a48e33e06e64fa1c7d4"},"headline":"Deze titel is geschreven door iemand die z\u00e9gt dat hij zich daarvan bewust is","datePublished":"2025-07-13T18:34:34+00:00","dateModified":"2025-07-13T18:58:06+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/ortogonaal.nl\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/"},"wordCount":2010,"image":{"@id":"https:\/\/ortogonaal.nl\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ortogonaal.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ChatGPT-Image-13-jul-2025-20_18_37.png","articleSection":["Boeken","Kunstmatige Intelligentie"],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ortogonaal.nl\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/","url":"https:\/\/ortogonaal.nl\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/","name":"Deze titel is geschreven door iemand die z\u00e9gt dat hij zich daarvan bewust is - Ortogonaal: tegendraadse meningen","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ortogonaal.nl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ortogonaal.nl\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/ortogonaal.nl\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/ortogonaal.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ChatGPT-Image-13-jul-2025-20_18_37.png","datePublished":"2025-07-13T18:34:34+00:00","dateModified":"2025-07-13T18:58:06+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ortogonaal.nl\/#\/schema\/person\/111ec5a835f23a48e33e06e64fa1c7d4"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ortogonaal.nl\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ortogonaal.nl\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/ortogonaal.nl\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/#primaryimage","url":"https:\/\/ortogonaal.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ChatGPT-Image-13-jul-2025-20_18_37.png","contentUrl":"https:\/\/ortogonaal.nl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/ChatGPT-Image-13-jul-2025-20_18_37.png","width":1536,"height":1024},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ortogonaal.nl\/deze-titel-is-geschreven-door-iemand-die-zegt-dat-hij-zich-daarvan-bewust-is\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/ortogonaal.nl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Deze titel is geschreven door iemand die z\u00e9gt dat hij zich daarvan bewust is"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ortogonaal.nl\/#website","url":"https:\/\/ortogonaal.nl\/","name":"Ortogonaal: tegendraadse meningen","description":"Meningen van een Nutteloze Toeschouwer","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ortogonaal.nl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ortogonaal.nl\/#\/schema\/person\/111ec5a835f23a48e33e06e64fa1c7d4","name":"Dick Ahles","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bd58df99612fcafb2fdfd70cf4afb07dc24790f2c614f8ff29d87f945e67a86a?s=96&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bd58df99612fcafb2fdfd70cf4afb07dc24790f2c614f8ff29d87f945e67a86a?s=96&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bd58df99612fcafb2fdfd70cf4afb07dc24790f2c614f8ff29d87f945e67a86a?s=96&r=g","caption":"Dick Ahles"},"url":"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/author\/dick\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2106","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2106"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2106\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2116,"href":"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2106\/revisions\/2116"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2107"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2106"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2106"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ortogonaal.nl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2106"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}